Οι παραγωγικές δυνατότητες του πρωτογενούς τομέα της Ελλάδος

02/01/202602/01/2026Κωνσταντίνος Μαργέλης

Η παρούσα μελέτη αφιερώνεται στη μνήμη του Σωτήρη Σοφιανόπουλου, το έργο του οποίου έχει καταγράψει ο Δρας Χρήστος Μαλτέζος στο βιβλίο του με τίτλο «Σωτήρης Σοφιανόπουλος. Ιδιοκτήτης της ΧΡΩΠΕΙ και οραματιστής Ενδογενούς Παραγωγικής Ανάπτυξης».

Ήταν ο τελευταίος ιδιοκτήτης της βιομηχανίας χημικών και φαρμάκων «ΧΡΩ.ΠΕΙ.», η οποία το 1980 εντάχθηκε στις προβληματικές επιχειρήσεις, εξαιτίας των πανωτοκίων, της επέκτασης σε δραστηριότητες (εξόρυξη πετρελαίου, πολεμικό υλικό) από τις οποίες το κράτος της τράβηξε το χαλί κάτω από τα πόδια, καθώς και της πολύχρονης καθήλωσης των τιμών των προϊόντων της από το κράτος, σε αντίθεση με εκείνες των εισαγόμενων. Για αυτό και έκτοτε, οι εισαγωγές φαρμάκων ανθίσανε.

Το 1977, ο Σοφιανόπουλος παρήγαγε πετρέλαιο στη θέση Κερί της Ζακύνθου και παρόλο που είχε λάβει κρατικές άδειες τον σταματήσανε. Το πετρέλαιο της περιοχής είναι γνωστό από την εποχή του Ηροδότου, αλλά μέχρι και σήμερα δεν έχει βγει. Εκτός, όποτε γίνεται σεισμός: https://www.ethnos.gr/greece/article/2362/gemathpetrelaiohzakynthosmetatonseismopics. Οι εισαγωγές αργού πετρελαίου καλύπτουν τις ανάγκες μας σε ποσοστό 99%!

Προς το τέλος της δεκαετίας του 1970 κατασκεύασε στην Αυλίδα το πρώτο ελληνικό εργοστάσιο παραγωγής πρωτεϊνούχων αλεύρων υψηλής περιεκτικότητας σε οξέα, αλλά το κράτος απαγόρευσε την λειτουργία του, με αιτιολογία τη μόλυνση του περιβάλλοντος και του αντιπρότεινε την (αντιοικονομική) μεταφορά του στο Βόλο (εκεί δεν θα μόλυνε!). Στο μεταξύ, μία ξένη εταιρεία εγκαθιστούσε παρόμοιο εργοστάσιο στη Θήβα!

Εισήλθε στον τομέα της πολεμικής βιομηχανίας, παράγοντας σημαντικό πολεμικό υλικό, το οποίο έμεινε στα αζήτητα από το κράτος (τυφέκιο, βαλλιστικούς πυραύλους, τορπιλακάτους και όχι μόνο). Η πολεμική βιομηχανία της Ελλάδος δεν ευδοκίμησε, σε αντίθεση με τις εισαγωγές (μέσω προμηθειών) οπλικών συστημάτων.

Είχε αποδείξει εδώ και πολλά χρόνια ότι η σόγια ευδοκιμεί στην Ελλάδα, αλλά οι κρατικοί φορείς τον αγνοούσαν, ενώ οι εισαγωγές μεταλλαγμένης σόγιας αυξάνονταν.

Υπήρξε ο πρωτεργάτης της αποκάλυψης της υπόθεσης των «πανωτοκίων», ίσως, του μεγαλύτερου οικονομικού σκανδάλου στην ιστορία του ελληνικού κράτους. Το μέγεθος της οικονομικής και κοινωνικής ζημιάς του οποίου αποσιωπήθηκε και συνεχίζει να αποσιωπάται. Μάλλον, γιατί τα πανωτόκια με ορισμένες νομοθετικές «διορθώσεις» συνεχίζουν να υφίστανται. Με συνέπεια χιλιάδες επιχειρήσεις και περιουσιακά στοιχεία Ελλήνων να χάνονται και να καταλήγουν σε ξένα χέρια μέσω πλειστηριασμών.

Ήταν ιδρυτής και πρόεδρος του κόμματος «Ελληνισμού». Το πολιτικό κατεστημένο τον χαρακτήριζε «γραφικό». Προφανώς, γιατί έκανε τέσσερα «λάθη»: Έψαχνε την αλήθεια, ήταν δημιουργικός, ήταν ειλικρινής και αγαπούσε την Ελλάδα.

Στον παρακάτω διαδικτυακό σύνδεσμο υπάρχει μία συνέντευξή του, στον γνωστό σκηνοθέτη Γιάννη Σμαραγδή, το 1996, στον τηλεοπτικό σταθμό SevenX: https://www.youtube.com/watch?v=iECvLxI080M

Ο ίδιος, με δάκρυα στα μάτια, αναρωτιόταν: «Προδότες ή Ηλίθιοι;»

Εισαγωγή

Σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες η πατρίδα μας έχει πολύ λιγότερη πληθυσμιακή πυκνότητα. Έχουμε 79 κατοίκους ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο, όταν η Μάλτα έχει 1.648, η Ολλανδία 428, το Βέλγιο 383, η Γερμανία 235, η Ελβετία 212, η Γαλλία 120, η Πορτογαλία 112.

	Ελλάδα	Ολλανδία	Βέλγιο
Έκταση (τ.χλμ.)	131.957	41.543	30.528
Ακτογραμμή (χλμ)	13.676	451	66,5
Ψηλότερο σημείο (μ.)	2.918	321	694
Πληθυσμός (εκατ.)	10,72	17,44	11,69
ΑΕΠ / κεφαλή	31.736 €	51.049 $	41.283 $

Η σύγκριση γίνεται ακόμα δυσμενέστερη αν λάβουμε υπ’ όψη την υπερσυγκέντρωση πληθυσμού στην περιοχή (νομαρχία) των Αθηνών, όπου η πληθυσμιακή πυκνότητα ανέρχεται σε 7.381 κάτοικους ανά τετρ.χλμ.

Ταυτόχρονα, η Ελλάδα διαθέτει και αρκετά χαμηλότερο εισόδημα ανά κάτοικο σε σχέση με τις ευρωπαϊκές χώρες, δηλαδή φτωχότερο πληθυσμό. Έχει το δεύτερο χαμηλότερο σε όλη την Ευρώπη μετά από αυτό της Βουλγαρίας. Το μέσο ελληνικό εισόδημα αντιστοιχεί μόλις στο 62% του μέσου ευρωπαϊκού, με όρους αγοραστική δύναμης. Της δε Βουλγαρίας ανέρχεται στο 55%. Ακόμα κι αν ληφθεί υπόψη η παραοικονομία κάθε χώρας η κατάταξη δεν αλλάζει ιδιαίτερα.

Όμως, οι οικονομικές και πληθυσμιακές δυνατότητες που κρύβει η Ελλάδα μας, για μας τους Έλληνες είναι τεράστιες. Θα μπορούσαμε να αριθμούσαμε έως 50 εκατομμύρια και να διαθέτουμε υψηλότερο εισόδημα.

Ας δούμε τον πλούτο του πρωτογενούς τομέα της Ελλάδας που «κοιμάται».

Ενεργειακός πλούτος

Λιγνίτης & Τύρφη

Τα αποδεδειγμένα αποθέματα λιγνίτη επαρκούν για 40 με 45 χρόνια με ετήσιο ρυθμό κάλυψης των ενεργειακών μας αναγκών στο 40%. Τα τελευταία έτη η συμμετοχή του στο εθνικό ενεργειακό μείγμα έπεσε κάτω από το 10%, εξαιτίας του αφηγήματος της πράσινης ανάπτυξης, που βασίζεται στις ΑΠΕ και ενός άλλου ορυκτού καυσίμου, εισαγόμενου, του φυσικού αερίου.

Τα αποθέματα τύρφης στην περιοχή των Φιλίππων είναι γνωστά εδώ και δεκαετίες και αγγίζουν το 50% των αποθεμάτων του λιγνίτη. Παραμένουν αναξιοποίητα παρά το γεγονός ότι διαθέτουν υψηλότερη θερμογόνο δύναμη από τους λιγνίτες (Το αναφέρει το ίδιο το υπουργείο περιβάλλοντος: http://www.opengov.gr/minenv/?p=6789).

Ως καύσιμα, σε αντίθεση με το φυσικό αέριο, έχουν χαμηλό κόστος εξόρυξης και σταθερή, άρα ελέγξιμη τιμή, ενώ προσφέρουν σταθερότητα και ασφάλεια στον ανεφοδιασμό των μονάδων παραγωγής ενέργειας. Οι δε εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα μπορούν πλέον να περιοριστούν σημαντικά με τη χρήση ήδη εφαρμοσμένων στο εξωτερικό νέων τεχνολογιών (CCUS).

Τα οφέλη από την πλήρη αξιοποίηση του λιγνίτη και της τύρφης θα ήταν: α) μείωση του εξωτερικού μας δανεισμού, άρα και των μέτρων λιτότητας, β) επιπρόσθετες χιλιάδες θέσεις εργασίας και γ) ενίσχυση του ΑΕΠ, που σημαίνει υψηλότερα εισοδήματα.

Η επιλογή του εισαγόμενου φυσικού αερίου, αρχικά κυρίως από τη Ρωσία και πλέον από τις ΗΠΑ, προέκυψε εξαιτίας της χαμηλότερης τιμής-κόστους του κατά εκείνη τη χρονική περίοδο. Μία απόφαση που πάρθηκε χωρίς τη διεξαγωγή μελέτης που να αντιπαραβάλει τόσο τις παραπάνω παραμέτρους-οφέλη του λιγνίτη και της τύρφης, όσο και προβλέψεις για την τιμή και την ομαλή επάρκεια εφοδιασμού του φυσικού αερίου σε μακροχρόνια έκταση. Ειδικότερα, δεν συνεκτιμήθηκαν οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι, που με βάση τα υπαρκτά ιστορικά στοιχεία επαναλαμβάνονται ανά τακτά χρονικά διαστήματα και προκαλούν ισχυρές παγκόσμιες ενεργειακές κρίσεις, όπως συμβαίνει και σήμερα και οι οποίες διαρκούν κάμποσα χρόνια.

Φυσικό αέριο και Πετρέλαιο

Τεράστια κοιτάσματα φυσικού αερίου βρίσκονται νότια της Κρήτης. Σύμφωνα με το ΙΕΝΕ (Ινστιτούτο Ενέργειας Νοτιανατολικής Ευρώπης), μόνο στο Ιόνιο και νοτιοδυτικά της Κρήτης εκτιμώνται σε 70-90 τρις κυβικά πόδια, αξίας άνω των 250 δις ευρώ. Ο δε καθηγητής Αντώνης Φώσκολος τα εκτιμά σε πολύ υψηλότερα επίπεδα.

Σύμφωνα με πρόσφατα δημοσιεύματα, τα κοιτάσματα της Ελλάδας μαζί με εκείνα της Κύπρου, της Αιγύπτου και του Ισραήλ, υπολογίζεται ότι μπορούν να καλύψουν ένα σημαντικό κομμάτι των αναγκών των ελλειμματικών σε φυσικό αέριο ευρωπαϊκών κρατών.

Κάτι που στην παρούσα φάση δε συμφέρει τις ΗΠΑ, οι οποίες αντικατέστησαν ένα μέρος του ρωσικού φυσικού αερίου μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία και προσδοκούν να καλύψουν ακόμα μεγαλύτερο. Όπως μέχρι πρότινος δε συνέφερε τη Ρωσία, καθώς αποτελούσε τον κύριο προμηθευτή της Ευρώπης.

Η ετήσια κατανάλωση φυσικού αερίου στην Ελλάδα κυμαίνεται στα 5,5 δις κυβικά πόδια, που σημαίνει ετήσιο συναλλαγματικό άνοιγμα αξίας περίπου 4 δις ευρώ, σε παρούσες τιμές και επομένως ανάλογο εξωτερικό δανειακό άνοιγμα καθότι διαθέτουμε ελλειμματικό ισοζύγιο εξωτερικών πληρωμών.

Σύμφωνα με την ίδια έκθεση του ΙΕΝΕ, αποδεδειγμένα κοιτάσματα πετρελαίου υπάρχουν στην Ήπειρο, στο βόρειο Ιόνιο, στον Πατραϊκό κόλπο, στον Κυπαρισσιακό κόλπο, στον Πατραϊκό κόλπο, στο Θερμαϊκό κόλπο, στον κόλπο του Ορφανού (Στρυμονικός) και στο Θρακικό πέλαγος. Ορισμένα βρίσκονται σε ώριμο στάδιο μελέτης, αλλά παραμένουν αναξιοποίητα, εξαιτίας της διαχρονικής έλλειψης πολιτικής βούλησης.

Το 45% του πετρελαίου που εισάγεται στη χώρα μας (στοιχεία 2019) προέρχεται από το Ιράκ, τα κοιτάσματα του οποίου (τα τρίτα μεγαλύτερα στον κόσμο) μετά την «απελευθερωτική» εισβολή των ΗΠΑ, εκμεταλλεύονται η ExxonMobil, η BP, η Shellκαι μερικές άλλες πετρελαϊκές εταιρείες. Δεύτερη σε κατάταξη χώρα προμηθευτής μας είναι το Καζακστάν με 13%, στην εκμετάλλευση των κοιτασμάτων του οποίου συμμετέχουν η ChevronTexacoκαι η ExxonMobil.

Σημαντικά κοιτάσματα πετρελαίου εικάζεται ότι υπάρχουν και στο Αιγαίο, αλλά προς το παρόν τηρείται σιγή ιχθύος. Μυστικά αμερικανικά αρχεία που παρουσίασαν παλαιότερα τα Wikileaks έκαναν λόγο για σημαντικά εκτιμώμενα κοιτάσματα (https://energypress.gr/news/wikileaks-oi-ipa-ixeran-apo-2007-gia-ta-ellinika-koitasmata-petrelaioy& https://www.energia.gr/article/68580/wikileaks-ypogeios-polemos-gia-ta-koitasmata-toy-aigaioy-197476).

Οι ετήσιες ανάγκες για την κάλυψη της κατανάλωσης πετρελαιοειδών στην Ελλάδα ανέρχονται σε 8,8 εκατομμύρια τόνους, ποσότητα που εισάγεται, εκτός από 0,21 εκατ. τόνους που παράγονται στον Πρίνο εδώ και δεκαετίες, χωρίς να έχει αναφερθεί καμία περιβαλλοντική επίπτωση. Το ετήσιο συναλλαγματικό άνοιγμα, άρα ο ετήσιος εξωτερικός δανεισμός της πατρίδας μας από τα πετρελαιοειδή, σε τωρινές τιμές, ανέρχεται σε περίπου 5 δις ευρώ.

Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, όσοι μιλούσαν για την ύπαρξή υδρογονανθράκων (πετρελαίου και φυσικού αερίου) στην Ελλάδα αποκόμιζαν τον τίτλο του γελοίου ή του φαντασιόπληκτου από τους πολιτικούς κύκλους που καταχρέωσαν την πατρίδα μας και ταυτόχρονα διατηρούν ενδοτική στάση τόσο στα κυριαρχικά μας δικαιώματα, όσο και στα εθνικά μας θέματα. Σύμμαχοί τους στάθηκαν και συνεχίζουν να στέκονται συστημικά μέσα «ενημέρωσης».

Επίσης, οι λιγοστές προσπάθειες που ξεκίνησαν για την εκμετάλλευσή τους στο παρελθόν κυνηγήθηκαν και πάγωσαν (ορισμένες πληροφορίες προσφέρονται εδώ: https://www.youtube.com/watch?v=MetNZx5euRc).

Γεωθερμία

Η πατρίδα μας διαθέτει αναξιοποίητες πηγές γεωθερμίας, οι οποίες εκτιμάται ότι μπορούν να καλύψουν περίπου το 5%-10% των ενεργειακών μας αναγκών, με ελάχιστο κόστος και με μηδενικές εκπομπές άνθρακα. Όμως κάποιοι αποφάσισαν να στρώσουμε χαλί στο εισαγόμενο ορυκτό καύσιμο του φυσικού αερίου, σκάβοντας άκρως αντιοικονομικά τους δρόμους της Αθήνας, της Θεσσαλονίκης και άλλων ελληνικών πόλεων, μην τυχόν και δεν φτάσει στην πόρτα κάθε ελληνικού σπιτιού.

Υδατοπτώσεις και Κυματισμός

Το επιπλέον αναξιοποίητο ενεργειακό δυναμικό από υδατοπτώσεις εκτιμάται σε 5% περίπου. Παράλληλα, το δυναμικό αποθήκευσης ενέργειας μέσω αντλησιοταμίευσης αξιοποιείται ελάχιστα, μειώνοντας έτσι και την αποδοτικότητα των ΑΠΕ.

Αναξιοποίητο παραμένει και το ενεργειακό δυναμικό από κυματική ενέργεια, σε μία χώρα με την ενδέκατη σε μήκος ακτογραμμή στον κόσμο και αναρίθμητα νησιά, τα περισσότερα εκ των οποίων καλύπτουν τις ενεργειακές τους ανάγκες με σταθμούς παραγωγής ενέργειας που καταναλώνουν εισαγόμενο «πράσινο» πετρέλαιο.

Τελευταία, στην Αγγλία και στην Ισπανία έχει ξεκινήσει η ενεργειακή εκμετάλλευση και της παλίρροιας, κάτι που σύμφωνα με διπλωματική εργασία που διεξήχθη στο ΕΜΠ το 2011 (πριν έντεκα χρόνια!) μπορεί να εφαρμοστεί στην περιοχή του Ευρίπου στη Χαλκίδα.

Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας

Το ηλιακό και αιολικό δυναμικό μπορεί να αυξηθεί εύκολα και γρήγορα με την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών πάνελ και μικρών ανεμογεννητριών σε δημόσια κτίρια και σε δημόσιους χώρους (υπουργεία, νοσοκομεία, στρατόπεδα, πανεπιστήμια, επαρχιακούς δρόμους, εθνικές οδούς, πλατείες, κλπ), καθώς και σε μονοκατοικίες, βιομηχανικές εγκαταστάσεις, αποθήκες και επιχειρήσεις, αντί σε παραγωγικές αγροτικές εκτάσεις και στα υπέροχα ελληνικά βουνά.

Το παραγόμενο ρεύμα μπορεί είτε να καλύπτει άμεσα της ενεργειακές ανάγκες των κτιρίων με την εγκατάσταση υβριδικών συστημάτων αποθήκευσης και κατανάλωσης της παραγόμενης ενέργειας, είτε να διαχέεται στο σύστημα, με την προϋπόθεση της αναβάθμισης του εδώ και χρόνια παραμελημένου, κατά παράξενο λόγο, συστήματος χαμηλής τάσης.

Καύση υπολειμμάτων σκουπιδιών και δέντρων – Βιομάζα

Στην Ευρώπη η παραγωγή ενέργειας από απορρίμματα ανέρχεται εδώ και χρόνια στο 30%, αλλά στην Ελλάδα μας η κατασκευή παρόμοιων μονάδων βρίσκεται ακόμα σε στάδιο διαλόγου.

Επίσης, κάθε χρόνο οι αγρότες μας κλαδεύουν εκατομμύρια δένδρα. Το πλήθος των ελαιόδεντρων της πατρίδας μας φτάνει στα 130 εκατομμύρια, ενώ άλλα τόσα υπολογίζονται τα οπωροφόρα. Εκτιμάται ότι τουλάχιστον ένα εκατομμύριο τόνοι κλαδευτικών υπολειμμάτων καίγονται κάθε χρόνο επί τόπου στα χωράφια, ενώ θα μπορούσαν να καίγονται συντονισμένα και περιβαλλοντικά ελεγχόμενα σε κατάλληλα διαμορφωμένα εργοστάσια και να παράγεται ενέργεια.

Συμπέρασμα

Η Ελλάδα μας, στη χειρότερη περίπτωση θα έπρεπε να είναι ενεργειακά αυτάρκης, αν όχι εξαγωγέας ενέργειας και ενεργειακών προϊόντων. Αντί αυτού, εισάγουμε ενέργεια και ενεργειακά προϊόντα, αξίας άνω των 10 δις ευρώ ετησίως, που πρακτικά μεταφράζεται σε εξωτερικό ετήσιο δανεισμό 10 δις ευρώ. Οι Έλληνες γινόμαστε φτωχότεροι κατά 10 δις ευρώ κάθε χρόνο από τις εισαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου, αλλά το πολιτικό κατεστημένο πλασάρει ότι είμαστε ενεργειακός μπούρδο-κόμβος.

Ορυκτός πλούτος

Χρυσός

Κοιτάσματα υπάρχουν στη Χαλκιδική (Ολυμπιάδα και Σκουριές), αλλά και στις Σάππες, στο Πέραμα της Δυτικής Θράκης, καθώς και στη Μήλο (κοίτασμα Προφήτη Ηλία). Επίσης, σύμφωνα με το ΙΓΜΕ, έχουν εντοπιστεί αξιόλογα κοιτάσματα στις Σέρρες, στο Κιλκίς και στη Δράμα. Μικρότερες εμφανίσεις υπάρχουν στο Παγγαίο, στο Άγγιστρο Σερρών, στη Λήμνο, στους Καλιανούς Ευβοίας και στη Σίφνο. Τα μόνα κοιτάσματα που εξορύσσονται ή βαίνουν προς εξόρυξη είναι εκείνα της Χαλκιδικής από την Ελληνικός Χρυσός, θυγατρική μίας αλλοδαπής εταιρείας, της Eldorado Gold.

Μάρμαρα

Τα αποθέματα των κοιτασμάτων είναι τεράστια, πολλοί μάλιστα τα χαρακτηρίζουν πρακτικά ανεξάντλητα. Υπάρχει μεγάλη ποικιλία μαρμάρων σε διάφορους χρωματισμούς και τύπους, κυρίως όμως λευκά μάρμαρα, ορισμένα από τα οποία θεωρούνται από τα καλύτερα του κόσμου. Η χώρα μας κατατάσσεται στους 6 μεγαλύτερους εξαγωγείς του κόσμου, με τεράστιες προοπτικές εξέλιξης.

Νικέλιο

Η Ελλάδα είναι η μεγαλύτερη παραγωγός εντός της Ε.Ε ενός ορυκτού με το οποίο παράγεται το κρίσιμο βιομηχανικό προϊόν του ανοξείδωτου χάλυβα ή ατσάλι ή Inox. Αλλά η εγχώρια πολιτικά και όχι αόριστα κρατικά, διαχειριζόμενη βιομηχανία αξιοποίησης του νικελίου ΛΑΡΚΟ αντί να ακμάζει, έκλεισε, με πολιτικούς πανηγυρισμούς!

Διαμάντια

Κοιτάσματα έχουν εντοπιστεί στους νομούς Θεσσαλονίκης και Κιλκίς, καθώς και σε μία στενή ζώνη μήκους 100 χιλιομέτρων από το Κάτω Νευροκόπι έως τον Έβρο.

Ουράνιο

Το αποθεματικό δυναμικό υπολογίζεται σε 10.000 τόνους και τα βεβαιωμένα αποθέματα σε 1.525 τόνους, στις περιοχές των Σερρών και της Δράμας.

Σπάνιες Γαίες

Μακεδονία, Θράκη, Παρνασσός, Κιλκίς, βόρειο Αιγαίο κρύβουν βεβαιωμένα αποθέματα αξίας 40 δις ευρώ.

Άργυρος

Αξιοποιούνται μόνο τα κοιτάσματα της Χαλκιδικής (Στρατώνι και Ολυμπιάδα) από την Ελληνικός Χρυσός (Eldorado Gold), ενώ παραμένουν θαμμένα στη γη εκείνα της Θράκης.

Χαλκός

Αξιοποιούνται μόνο τα κοιτάσματα της Χαλκιδικής (Ολυμπιάδα και Σκουριές) από την Ελληνικός Χρυσός (Eldorado Gold), ενώ παραμένουν και πάλι στη γη εκείνα της Θράκης.

Βωξίτης

Η χώρα μας είναι δωδέκατη παγκοσμίως σε εξόρυξη βωξίτη και πρώτη στην Ευρώπη. Ο βωξίτης αποτελεί την πρώτη ύλη για την παραγωγή αλουμινίου. Το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής βωξίτη ελέγχεται από την γαλλικών συμφερόντων εταιρεία Imerus και δευτερευόντως από τον ελληνικό όμιλο επιχειρήσεων Μυτιληναίος.

Στην παραγωγή αλουμίνας κατέχουμε την τέταρτη θέση στον ευρωπαϊκό χώρο. Η παραγωγή αλουμίνας, καθώς και αλουμινίου πραγματοποιείται από τον όμιλο Μυτιληναίου.

Η συνολική επίδραση του κλάδου του αλουμινίου στο ΑΕΠ της χώρας μας ανέρχεται στα 4,3 δις ευρώ και σε 81 χιλιάδες θέσεις εργασίας.

Μαγνησίτης-Λευκόλιθος

Η Ελλάδα πραγματοποιεί τις μεγαλύτερες εξαγωγές από όλες τις ευρωπαϊκές χώρες. Κυρίαρχος στο χώρο είναι ο ελληνικός όμιλος ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ.

Μπετονίτης

Η Ελλάδα είναι η δεύτερη χώρα παγκοσμίως σε παραγωγή μετά τις ΗΠΑ και πρώτη σε εξαγωγές. Η εξόρυξη γίνεται στη Μήλο και στη Κίμωλο από την γαλλικών συμφερόντων εταιρεία Imerus, η οποία εξαγόρασε την ελληνική εταιρεία εξόρυξης S&B το 2014.

Περλίτης

Διαθέτουμε τη μεγαλύτερη παραγωγή στον κόσμο και είμαστε η κορυφαία χώρα σε εξαγωγές. Η εξόρυξη γίνεται στη Μήλο και στο Γυαλί από την γαλλικών συμφερόντων εταιρεία Imerus, η οποία εξαγόρασε την ελληνική εταιρεία εξόρυξης S&B το 2014.

Γύψος

Παράγουμε και εξάγουμε σημαντικές ποσότητες. Η εκμετάλλευση πραγματοποιείται από ελληνικές εταιρείες (Ιντερμπετόν και Λάβα).

Μόλυβδος & Ψευδάργυρος

Εξορύσσονται τα κοιτάσματα στην Χαλκιδική από την Ελληνικός Χρυσός (Eldorado Gold).

Αναξιοποίητα παραμένουν

α) σιδηρομετάλλευμα (αιματίτης σε Σέριφο, Λακωνία, Αττική, Λάρυμνα),

β) μαγγάνιο (Δράμα, Κάτω Νευροκόπι).

Σχόλιο

Το Αιγαίο, η Θράκη και η Μακεδονία που εποφθαλμιούν «γείτονές» μας, διαθέτουν αρκετό αναξιοποίητο ενεργειακό και ορυκτό πλούτο.

Διατροφικός πλούτος

	Ελλάδα	Ολλανδία	Βέλγιο
Έκταση (τ.χλμ.)	131.957	41.543	30.528
Χερσαία σύνορα (χλμ)	1.228	1.027	1.385
Ακτογραμμή (χλμ)	13.676	451	66,5
Ψηλότερο σημείο (μ.)	2.918	321	694
Πληθυσμός (εκατ.)	10,72	17,44	11,69
ΑΕΠ / κεφαλή	31.736 €	51.049 $	41.283 $

Η πατρίδα μας εκτός από την τεράστια ακτογραμμή (11^η στον κόσμο) και από 6 χιλιάδες νησιά, νησίδες και βραχονησίδες (εκ των οποίων κατοικούνται 227), διαθέτει και πλήθος μικρών και μεγάλων ορεινών όγκων (δέκα έχουν υψόμετρο άνω των 2.450 μέτρων), πολλές μεγάλες και μικρές λίμνες (δέκα έχουν έκταση από 37.688 τ.χλμ έως 96.513 τ.χλμ), καθώς και πολλούς μεγάλους και μικρούς ποταμούς (δέκα έχουν μήκος από 82 έως 297 χιλιόμετρα). Όσο για πεδιάδες, αυτές καλύπτουν το 1/5 της έκτασής της.

Τα στοιχεία αυτά προσδίδουν μία ιδιαιτερότητα στο γεωγραφικό της ανάπτυγμα και δημιουργούν κατά τόπους μικροκλίματα και ποικιλόμορφη βλάστηση. Για αυτό και ευδοκιμούν περίπου 6 χιλιάδες αυτοφυή είδη φυτών, εκ των οποίων τα 700 δεν υπάρχουν πουθενά αλλού στον κόσμο, ενώ το 20% είναι αρωματικά ή φαρμακευτικά. Ως μέτρο σύγκρισης, στην Αγγλία ευδοκιμούν μόλις 800 είδη φυτών.

Κτηνοτροφία

Η Ελλάδα μας είναι πρώτη στην Ε.Ε. σε παραγωγή κατσικίσιου και πρόβειου γάλακτος. Κατέχει την πρώτη θέση σε πλήθος αιγών με μερίδιο 30% και τη δεύτερη σε πλήθος προβάτων με μερίδιο 14%. Επίσης, είναι η κορυφαία χώρα παγκοσμίως σε παραγωγή τυροκομικών προϊόντων από πρόβειο και κατσικίσιο γάλα, τα οποία και διακρίνονται για την ποιότητά τους. Ο λόγος; Τα βουνά και τα μικροκλίματα της Ελλάδας, που προσφέρουν πλούσια χλωρίδα, με εξαίσια σε αρωματικά στοιχεία, πολυποίκιλα βότανα, τα οποία αποτελούν την τροφή των ζώων μας. Το δε κατσικίσιο γάλα σε σχέση με το αγελαδινό, προκαλεί λιγότερες φλεγμονές στο ανθρώπινο στομάχι, είναι υποαλλεργικό, ενώ περιέχει περισσότερη ποσότητα πρωτεΐνης, ασβεστίου, καλίου και μαγνησίου.

Αυτές οι πρωτιές έχουν κατακτηθεί παρά το γεγονός ότι η ελληνική ύπαιθρος είναι πληθυσμιακά ερημωμένη, καθώς και εγκαταλελειμμένη σε υποδομές από το κράτος, το οποίο, δεν φέρεται και τόσο φιλικά απέναντι στην κτηνοτροφία.

Για αυτό, οι δυνατότητες περαιτέρω ανάπτυξης της ελληνικής αιγοπροβατοτροφίας είναι τεράστιες, όπως και του δευτερογενή της τομέα, του βιομηχανικού κλάδου επεξεργασίας και μεταποίησης του γάλακτος σε γιαούρτια, τυριά, βούτυρο, κρέμες, επιδόρπια, ο οποίος προσδίδει οικονομική αξία στο αρχικό προϊόν, το γάλα. Δυνατότητες ανάπτυξης υπάρχουν και στην επεξεργασία προϊόντων κρέατος αιγών και προβάτων (αλλαντικά και λουκάνικα).

Την αξία της αιγοπροβατοτροφίας την περιέγραψε ο εθνάρχης Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, τονίζοντας πώς άνευ τσοπαναραίων επανάσταση δε στεκόταν. Βέβαια, σήμερα θα πει κάποιος πως οι καιροί έχουν αλλάξει. Προσωπικά, θα διαφωνήσω. Άνευ τσοπαναραίων, Ελλάδα δεν στέκεται. Το γιατί, θα το κατανοήσουμε αμέσως.

Οκτώ στα δέκα κιλά μοσχαρίσιου κρέατος και επτά στα δέκα κιλά χοιρινού κρέατος είναι εισαγόμενα. Στα δε αγελαδινά γαλακτοκομικά (γάλα, βούτυρο, γιαούρτια, τυροκομικά) είμαστε ελλειμματικοί κατά 50%. Η Γερμανία διαθέτει μερίδιο 15% επί του συνόλου των ελληνικών διατροφικών εισαγωγών, η Ολλανδία 14%, η Ιταλία 10%, η Γαλλία 9%, η Βουλγαρία 6%, η Δανία 4%, το Βέλγιο 4%.

Για να κατανοήσουμε την κρισιμότητα των μεγεθών, την πενταετία 2015-2019 η Ελλάδα εισήγαγε τρόφιμα ζωικής προέλευσης (κρέας, γάλα, τυριά, γαλακτοκομικά) αξίας 4,2 δις ευρώ από τις βασικές χώρες της Ε.Ε. (Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία, Ισπανία), ενώ αυτοκίνητα αξίας 3,4 δις ευρώ. Η ετήσια αξία του εισαγόμενου κρέατος ξεπερνά το 1 δις ευρώ, ενώ σε ετήσια βάση δαπανάμε πάνω από 4,5 δις ευρώ για εισαγωγές τροφίμων και ποτών.

Εκτός από την κρατική αδιαφορία, αρνητική επίδραση στον ελληνικό κλάδο των βοοειδών άσκησε και το καθεστώς της ποσόστωσης στην παραγωγή αγελαδινού γάλακτος από την Ε.Ε.. Για παράδειγμα, το έτος 2000 η Ελλάδα είχε λάβει δικαίωμα παραγωγής 630 χιλιάδες τόνους, αλλά η Γερμανία 27,7 εκατομμύρια τόνους. Η Γερμανία διέθετε 21 φορές περισσότερες αγελάδες από την Ελλάδα, αλλά πήρε 44 φορές περισσότερη ποσότητα. Όσον αφορά τις επιδοτήσεις γάλακτος, το 2007 η Ελλάδα έλαβε 4,9 εκατ. ευρώ, ενώ η Γερμανία 216 εκατ. ευρώ. Πάλι υπέρ-διπλάσιο ποσό ανά ζώο σε σχέση με την Ελλάδα. Εκτός αυτού, η Γερμανία εισέπραττε χρήματα και από το αγελαδινό γάλα, τα γαλακτοκομικά προϊόντα και το κρέας που μας πούλαγε, αφού η Ε.Ε. δεν μας άφηνε να παράγουμε όσο γάλα χρειαζόμαστε, άρα να έχουμε περισσότερα βοοειδή και συνεπώς και περισσότερο μοσχαρίσιο κρέας. Κατά τα άλλα, σύμφωνα με ορισμένους νέο-φιλελεύθερους, οι Γερμανοί πληρώνανε (και πληρώνουνε) τους Έλληνες!

Κατόπιν τούτων, το 2020 οι ζωικές μονάδες στην πατρίδα μας ήταν μειωμένες κατά 19% σε σχέση με το 2009. Η Ελλάδα μας, διαθέτει, πλέον, μόλις το 0,5% των χοίρων και το 0,7% των βοοειδών της Ε.Ε., όταν η Ισπανία έχει το 24% (πρώτη στην Ε.Ε.) και το 9% (τέταρτη στην Ε.Ε.) αντίστοιχα, καθώς και το 25% των προβάτων (δεύτερη στην Ε.Ε.) και το 23% των αιγών (δεύτερη στην Ε.Ε.). Πρώτη χώρα στην Ε.Ε. σε αγελάδες είναι η Γαλλία με μερίδιο 23%, ενώ στους χοίρους έρχεται τέταρτη με 9%, πίσω από την Δανία η οποία έχει το 10%. Η Γαλλία διαθέτει και μερίδιο 12% στα πρόβατα και στις κατσίκες. Η Γερμανία κατατάσσεται δεύτερη τόσο στις αγελάδες με μερίδιο 17%, όσο και στους χοίρους με 15%.

Προφανώς, οι Γερμανοί, οι Γάλλοι, οι Ισπανοί, οι Δανοί και οι άλλοι Ευρωπαίοι είναι βλάκες που φροντίζουν για τη διατροφική επάρκεια των χωρών τους και όχι για φούμαρα «start ups» όπως οι εγχώριοι κυβερνώντες, οι οποίοι προσφέρανε έως 100 χιλιάδες ευρώ μη επιστρεπτέα επιδότηση σε αυτού του τύπου «νεοφυείς» επιχειρήσεις, αλλά ψίχουλα στους κτηνοτρόφους μας.

Αυτά, μάλιστα, συμβαίνουν ενώ έχουμε και πρωθυπουργό «αγρότη». Ο τωρινός πρωθυπουργός αιτείται εδώ και δέκα χρόνια αγροτική ενίσχυση (ΟΣΔΕ). Μάλιστα, μόνο για τα δύο τελευταία έτη (2022-2023) φέρεται να έχει λάβει 8.500 ευρώ σε αγροτικές επιδοτήσεις για τις εκτάσεις που «καλλιεργεί». Άραγε, να γελάσει ή να κλάψει κανείς; Προσωπικά, θυμώνω.

Αλλά, τι μπορεί να κάνει ο καθένας μας;

Να προτιμάει προϊόντα που έχουν σήμανση προέλευσης πρώτης ύλης «Ελλάδα» (όχι Ε.Ε) και παράγονται από εταιρείες ελληνικών συμφερόντων. Γιατί, είναι πιο γευστικά και πιο θρεπτικά από τα εισαγόμενα ή με εισαγόμενη πρώτη ύλη ή πολυεθνικών συμφερόντων. Συνήθως είναι και πιο ακριβά, αλλά το επιπλέον κόστος αποσβένεται, αφού τα χρήματά μας μένουν εντός Ελλάδας, που σημαίνει ότι με κάποιο τρόπο «επιστρέφουν» στην τσέπη μας. Ενώ, αγοράζοντας ξένα, φεύγουν εκτός και δεν τα ξαναβλέπουμε.

Πτηνοτροφία

Η Ελλάδα, λόγω μορφολογίας εδάφους, διαθέτει τη δυνατότητα διαφοροποίησης προς την πτηνοτροφία ελευθέρας βοσκής, τόσο για κρέας όσο και για αυγά, που είναι πιο θρεπτικά και υψηλότερης προστιθέμενης αξίας. Αλλά το κράτος αδιαφορεί να στηρίξει αυτή την επιλογή. Είπαμε, κοιτάμε μόνο φούμαρα «start ups» και ενεργειακούς μπούρδο-κόμβους.

Η αυτάρκεια της πατρίδας μας σε κρέας πουλερικών άγγιζε το 82% το 2010, αλλά το 2020 έπεσε στο 75%. Στην Ε.Ε. ο βαθμός αυτάρκειας ξεπερνάει το 100%. Πρώτη χώρα σε παραγωγή είναι η Πολωνία με μερίδιο 15% και ακολουθούν Γαλλία με 13%, Ηνωμένο Βασίλειο με 12%, Γερμανία με 11%, Ισπανία με 11% και Ιταλία με 9%. Η Ελλάδα κατέχει μόλις το 1,4% της παραγωγής της Ε.Ε. Τα περιθώρια ανάπτυξης για τη χώρα μας είναι σημαντικά.

Τα προβλήματα του κλάδου είναι οι παράνομες ελληνοποιήσεις εισαγόμενων κρεάτων, το κόστος σίτισης, η φορολογία, ο υψηλότοκος τραπεζικός δανεισμός, καθώς και ο συγκεντρωτισμός στον κλάδο των υπεραγορών τροφίμων, ο οποίος πιέζει τις τιμές και τις πληρωμές των πολυάριθμων παραγωγών. Είναι χαρακτηριστικό ότι η μέση τιμή παραγωγού στην Ε.Ε. κυμαινόταν στα 1,75 ευρώ το κιλό, ενώ την ίδια στιγμή στην Ελλάδα στα 1,10-1,20 ευρώ. Προβλήματα που άπτονται κρατικής μέριμνας, η οποία απουσιάζει.

Γεωργία

Η πατρίδα μας είναι 3^η χώρα στον κόσμο σε παραγωγή ροδάκινου, 3^η σε παραγωγή ελαιολάδου, 5^η σε παραγωγή ακτινιδίων. Στην Ε.Ε., είναι 1^η σε παραγωγή βαμβακιού, 1^η σε φιστίκια (6^η στον κόσμο), 3^η σε αμύγδαλα, 4^η σε καπνό, 4^η σε ρύζι (αλλά εισάγουμε κάποιες ποικιλίες). Επίσης, έχουμε μεγάλη παραγωγή σε πορτοκάλια, σταφύλια, πεπόνια, καρπούζια, σκληρό στάρι και κρασί.

Σε μία σειρά από άλλα αγροτικά προϊόντα, όπως μήλα, τομάτα, κριθάρι, καλαμπόκι, αχλάδια, έχουμε αρκετή παραγωγή, αλλά όχι τόση ώστε να καλύπτουμε τις ανάγκες μας. Σε μαλακό στάρι, με το οποίο γίνεται το ψωμί, είμαστε ελλειμματικοί κατά 90%. Δυνατότητες υπάρχουν για να αποκτήσουμε επάρκεια και σε αυτά τα αγαθά, αλλά το κράτος αδιαφορεί να στηρίξει την παραγωγή τους.

Σόγια

Μετά από συνεργασία της γαλακτοβιομηχανίας ΔΕΛΤΑ, του Γεωπονικού πανεπιστημίου Αθηνών και του Ινστιτούτου ΕΛΓΟ ΔΗΜΗΤΡΑ, υπό τους Β.Κοτσάμπαση, Γ. Συμεών και Γ. Ζέρβα, εκπονήθηκε μελέτη για την καλλιέργεια μη γενετικά τροποποιημένης σόγιας και κτηνοτροφικού κουκιού στην Ελλάδα. Η σόγια αποτελεί την κυριότερη ζωοτροφή παγκοσμίως και η χώρα μας είναι άκρως ελλειμματική, όπως και η Ε.Ε.. Η μελέτη έδειξε ότι η καλλιέργεια σόγιας είναι εφικτή στη χώρα μας και μάλιστα με ικανοποιητικές αποδόσεις. Μέχρι στιγμής, δεν έχει ληφθεί καμία κρατική απόφαση για την προώθηση της καλλιέργειας, που θα επέφερε α) αντικατάσταση της εισαγόμενης μεταλλαγμένης σόγιας, β) δημιουργία επιπλέον αγροτικού εισοδήματος και γ) μείωση του ελλείμματος στο πολύπαθο ισοζύγιο τρεχουσών μας συναλλαγών. Η λέξη ντροπή, προσωπικά μου φαίνεται λίγη.

Λούπινο

Αποτελεί τη δεύτερη σε περιεκτικότητα πρωτεΐνης ζωοτροφή, μετά τη σόγια. Η καλλιέργειά του εγκαταλείφθηκε στην πατρίδα μας εδώ και τέσσερις δεκαετίες, για χάρη της εισαγόμενης μεταλλαγμένης σόγιας. Αντίθετα, η Γερμανία, το Βέλγιο και η Ολλανδία, που διαθέτουν ισχυρή κτηνοτροφία, συνέχισαν την καλλιέργειά του και παράγουν 200 χιλιάδες τόνους ετησίως. Το ελληνόφωνο κράτος απουσιάζει και εδώ. Αλλά δηλώνει παρόν στις κομματικές Πόρσε!

Τυρόγαλο ως ζωοτροφή

Το τυρόγαλο είναι το υπόλειμμα από τη διαδικασία της τυροκομίας, το οποίο μέχρι πρόσφατα χαρακτηριζόταν απόβλητο. Τελευταία, έχει χρησιμοποιηθεί με επιτυχία ως ζωοτροφή, ιδιαίτερα σε χοίρους. Ο μεγάλος αριθμός τυροκομείων της πατρίδας μας θα μπορούσε να αποτελέσει τη βάση για τη μετατροπή του σε μεγάλες ποσότητες «απόβλητου», σε τροφή για τα ζώα μας, προσφέροντας ένα επιπλέον έσοδο στις τυροκομικές επιχειρήσεις, μα κυρίως συνεισφέροντας στην ποιότητα σίτισης των ζώων και στη μείωση του κόστους διατροφής των ζώων για τους κτηνοτρόφους.

Δενδρώδης μηδική ως ζωοτροφή

Ένα από τα κύρια κτηνοτροφικά φυτά στην αρχαία Ελλάδα. Θα μπορούσε να οργανωθεί πρόγραμμα φύτευσης σε βοσκότοπους και χωράφια, ώστε να προστεθεί στη διατροφή-βόσκηση των ζώων, αλλά η παρέμβαση του κράτους πάλι απουσιάζει. Είναι πλούσιο σε πρωτεΐνες και υδατάνθρακες. Επίσης, θωρείται πολύ καλό μελισσοκομικό φυτό.

Μουριά ως ζωοτροφή

Άλλη μία εξαιρετική εναλλακτική ζωοτροφή, ειδικά κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, που υπάρχει μειωμένη βοσκήσιμη ύλη. Ευδοκιμεί πανεύκολα στην Ελλάδα, δεν χρειάζεται νερό και έχει υψηλή περιεκτικότητα πρωτεϊνών και αμινοξέων. Τα ζώα τρελαίνονται με τη γεύση της. Χρησιμοποιείται εκτεταμένα ως ζωοτροφή στην Ινδία και στην Ιαπωνία. Στην Ελλάδα, απουσιάζει παντελώς η κρατική παρέμβαση και σε αυτό το θέμα.

Αλιεία

Όπως αναφέραμε, η πατρίδα μας διαθέτει την 11^η μεγαλύτερη ακτογραμμή παγκοσμίως και 6 χιλιάδες νησιά, νησίδες και βραχονησίδες. Ενώ αποτελεί ιδανικό τόπο για αλιεία, τα τελευταία χρόνια ο κλάδος συρρικνώθηκε δραματικά. Το 2002 διαθέταμε 347 μηχανότρατες, 342 γρι-γρι και 375 βενζινότρατες, αλλά το 2021 «κατορθώσαμε» να έχουμε 235 μηχανότρατες, 224 γρι-γρι και 208 βενζινότρατες. Το 2002 αλιεύθηκαν 91 χιλιάδες τόνοι, ενώ το 2021 58 χιλιάδες τόνοι. Τεράστια ζημιά έχει κάνει το πρόγραμμα επιδότησης για διάλυση αλιευτικών σκαφών από την Ε.Ε., στο οποίο οι εγχώριες κυβερνήσεις δεν προέβαλαν αντίσταση, ούτε παρουσίασαν αξιόλογη εναλλακτική πρόταση. Αντί αυτού, τα τούρκικα αλιευτικά αλωνίζουν στο Αιγαίο.

Υδατοκαλλιέργειες – Ιχθυοπαραγωγή

Τα προηγούμενα χρόνια ο κλάδος αναπτύχθηκε με ικανοποιητικούς ρυθμούς. Το 2002 η παραγωγή ανερχόταν κοντά στους 88 χιλιάδες τόνους και το 2021 έφτασε τους 143 χιλιάδες τόνους. Με τη διαφορά ότι οι δύο από τις τρεις μεγαλύτερες εταιρείες του κλάδου ανήκουν πλέον σε ξένα χέρια, καθώς οι ελληνικές γονάτισαν από τον υπέρμετρο δανεισμό και το υψηλό τραπεζικό κόστος, με αποτέλεσμα να αναγκαστούν να πουληθούν και μάλιστα με χαμηλό τίμημα.

Επίλογος

Ο κορυφαίος αναξιοποίητος πλούτος της πατρίδας μας δεν είναι υλικός. Είναι οι άνθρωποι που την κατοικούν. Που συγκροτούν έναν λαό εξαίσιο, αρχοντικό, φιλόξενο, μεγαλόκαρδο, πολυμήχανο, θρησκευόμενο. Που συνθέτουν ένα έθνος ανάδελφο, δηλαδή που δεν υπάρχει όμοιό του. Αλλά που ανέχεται να τον κυβερνούν ανάξιοι, για να μην εκφέρω μία χειρότερη λέξη.